Chapter 11
The Universal Form
The Universal Form
arjun kahilen:
anugraha kari more śunāile yāhā
moha naṣṭa haiyāche śuni tattva tāhā
sei se adhyātma tattva ati guhyatama
bigata sandeha hala yata chila mama
anugraha kari more śunāile yāhā
moha naṣṭa haiyāche śuni tattva tāhā
sei se adhyātma tattva ati guhyatama
bigata sandeha hala yata chila mama
Text 1
dui tattva śunilām kamala patrākṣa
sṛṣṭi, sthiti, lay ār nitya tattva
ei sṛṣṭi madhye yathā tumi he parameśvar
nija rūpa prakaṭiyā prakāśa bistar
sṛṣṭi, sthiti, lay ār nitya tattva
ei sṛṣṭi madhye yathā tumi he parameśvar
nija rūpa prakaṭiyā prakāśa bistar
Text 2
puruṣottama se yadi dekhāo āmāke
icchā mor dekhibār yadi śakti thāke
icchā mor dekhibār yadi śakti thāke
Text 3
ataev tumi yadi yogya mane kara
dekhibāre viśvarūp tomāra bistara
yogeśvara tāhā tūmi dekhāo āmāre
nivedan ei mor kahinu tomāre
dekhibāre viśvarūp tomāra bistara
yogeśvara tāhā tūmi dekhāo āmāre
nivedan ei mor kahinu tomāre
Text 4
śrī-bhagavān kahilen:
he pārtha āmāra rūp sahasra se śata
ei dekha nānā-vidha divya bhāla mata
aneka ākṛti varṇa karaha pratyakṣa
sakala āmāra sei hay yogaiśvārya
he pārtha āmāra rūp sahasra se śata
ei dekha nānā-vidha divya bhāla mata
aneka ākṛti varṇa karaha pratyakṣa
sakala āmāra sei hay yogaiśvārya
Text 5
adityādi vasu rudra aśvinī maruta
adṛṣṭa apūrba sab āścarya bhārata
adṛṣṭa apūrba sab āścarya bhārata
Text 6
carācara viśvarūpa āmāra bhitar
dekha āj ekasthāne sab parāpar
guḍākeś āmi kṛṣṇa parātpara tattva
dekha tumi bhāla kari āmāra mahattva
dekha āj ekasthāne sab parāpar
guḍākeś āmi kṛṣṇa parātpara tattva
dekha tumi bhāla kari āmāra mahattva
Text 7
tumi śuddha bhakta mor nahe prākṛta darśan
ataev divya cakṣu kari tomāre arpaṇ
divya cakṣu sopādhik kintu sthūla nahe
aparokṣa anubhūti sakale se kahe
ataev divya cakṣu kari tomāre arpaṇ
divya cakṣu sopādhik kintu sthūla nahe
aparokṣa anubhūti sakale se kahe
Text 8
sañjay kahilen:
ataḥpar śuna rājā yogeśvara hari
pārthake aiśvarya-rūp dekhāla śrī-hari
ataḥpar śuna rājā yogeśvara hari
pārthake aiśvarya-rūp dekhāla śrī-hari
Text 9
aneka nayana vajra adbhuta darśana
aneka se astra ār divya āvaraṇa
divya mālā gandha ār candana lepana
sab-iāścarya rūp viśvera sṛjana
aneka se astra ār divya āvaraṇa
divya mālā gandha ār candana lepana
sab-iāścarya rūp viśvera sṛjana
Texts 10-11
yadi sūrya dine uṭhe sahasra sahasra
ekatre kiraṇa bujha ananta ajasra
tāhā hale kichu tār aṁśa anumān
anyathā se divya tej naheta pramāṇ
ekatre kiraṇa bujha ananta ajasra
tāhā hale kichu tār aṁśa anumān
anyathā se divya tej naheta pramāṇ
Text 12
arjun dekhila tabe kṛṣṇera śarīre
ekatre se abasthān ananta viśver
ek ek se bibhakta yathā-sthān
sei tej jyoti madhye bidhira bidhān
ekatre se abasthān ananta viśver
ek ek se bibhakta yathā-sthān
sei tej jyoti madhye bidhira bidhān
Text 13
dhanañjay hṛṣṭarām dekhiyā vismita
śirasā praṇām kare kṛtañjalipuṭe
kahite lāgila sei sambhrama-sahita
devatār kāche yathā yāce nija hita
śirasā praṇām kare kṛtañjalipuṭe
kahite lāgila sei sambhrama-sahita
devatār kāche yathā yāce nija hita
Text 14
arjun kahilen:
he dev śarīre taba, dekhitechi ye vaibhava,
nahe vākya manera gocara
sakala bhūtera saṁgda, se ek viśāl raṅga,
ekatrita saba carācara
brahma ye kamalāsana sakala uraga-gaṇa
antaryāmī-bhagavāna īśa
yata ṛṣi-gaṇ hay, keha sethā bākī nay,
divi dev yata jagadīśa
he dev śarīre taba, dekhitechi ye vaibhava,
nahe vākya manera gocara
sakala bhūtera saṁgda, se ek viśāl raṅga,
ekatrita saba carācara
brahma ye kamalāsana sakala uraga-gaṇa
antaryāmī-bhagavāna īśa
yata ṛṣi-gaṇ hay, keha sethā bākī nay,
divi dev yata jagadīśa
Text 15
aneka vāhu udar, aneka nayana vaktra,
dekhitechi ananta se rūpa
ādi anta nāhi tār, viśveśvara ye apār,
adbhūta ye dekhi viśvarūpa
dekhitechi ananta se rūpa
ādi anta nāhi tār, viśveśvara ye apār,
adbhūta ye dekhi viśvarūpa
Text 16
kirīṭa ye cakra gadā, rāśi rāśi tejaprada,
dīptamān dekhitechi saba
dekhite durūha sei, pradīpta ujjvala yei,
dīpta agni sūrya dyuti sama
dīptamān dekhitechi saba
dekhite durūha sei, pradīpta ujjvala yei,
dīpta agni sūrya dyuti sama
Text 17
tumi ye akṣara tattva, bujhibār yogya tathya,
e viśvera parama āśraya
sanātana dharmarakṣa, sanātana puruṣākhya,
tumi hao ananta avyaya
e viśvera parama āśraya
sanātana dharmarakṣa, sanātana puruṣākhya,
tumi hao ananta avyaya
Text 18
tava ādi anta nāi, madhyera ki kathā tāi,
tumi hao se ananta vīrya
tomāra vāhu mahān, candra-sūrya netravān,
tomāra hutāśa dīpta vaktra
nija teja rāśi dvārā, tapta kara viśva sārā,
vyāpta tomāra sarvatra teja
pṛthivī vā antarīkṣe, vāhire bhitare madhye,
yata dig-digantera deśa
dekhiyā tomār rūp, mahāna ye viśvarūp,
yāhā hay adbhuta darśana
hayeche dekhiyā bhīta, tribhuvane ye vyathita,
sab loka śuna mahātmana
tumi hao se ananta vīrya
tomāra vāhu mahān, candra-sūrya netravān,
tomāra hutāśa dīpta vaktra
nija teja rāśi dvārā, tapta kara viśva sārā,
vyāpta tomāra sarvatra teja
pṛthivī vā antarīkṣe, vāhire bhitare madhye,
yata dig-digantera deśa
dekhiyā tomār rūp, mahāna ye viśvarūp,
yāhā hay adbhuta darśana
hayeche dekhiyā bhīta, tribhuvane ye vyathita,
sab loka śuna mahātmana
Text 19
Text 20
ai ye yata deva-gaṇ, laiteche ye śaraṇ,
keha vā hayeche bhīta mane
stav kare joḍ hāte, maharṣira se santati,
svasti-vād sakale bākhāne
keha vā hayeche bhīta mane
stav kare joḍ hāte, maharṣira se santati,
svasti-vād sakale bākhāne
Text 21
rudra ār ye āditya, vasu ār yata sādhya,
aśvinī kumāra viśvadeva
maruta vā pitṛlok, gandharva vā siddhalok,
dekhite āsiyāche se saba
aśvinī kumāra viśvadeva
maruta vā pitṛlok, gandharva vā siddhalok,
dekhite āsiyāche se saba
Text 22
tomāra mahāna rūpa, bahu netra bahu mukha,
bahu pāda ūru mahāvāho
bahu udara danta, karāla nāhika anta,
dekhiyā manete bhayābaha
bahu pāda ūru mahāvāho
bahu udara danta, karāla nāhika anta,
dekhiyā manete bhayābaha
Text 23
ākāśe ṭhekeche māthā, jhule yena agni-mākhā,
vahu varṇa hayeche vistāra
vyāptānana dīpta netra, jhalasiyā se sarvatra,
dhairyacyuti kareche āmāra
vahu varṇa hayeche vistāra
vyāptānana dīpta netra, jhalasiyā se sarvatra,
dhairyacyuti kareche āmāra
Text 24
karāla dṅātera pāṭi, mukhe tava āṭisāṭi,
kālānala jveleche yemana
dika-bhrama saba karma, bujhi nā āmāra śarma,
rakṣā kara ohe bhagavān
kālānala jveleche yemana
dika-bhrama saba karma, bujhi nā āmāra śarma,
rakṣā kara ohe bhagavān
Text 25
dhṛtarāsṭra putra yata, tārā saba avirata,
saṅge laye yata dik-pāl
bhīṣma droṇa ār karṇa, āmādera yata sainya,
piṣṭa tava dantete karāl
sabāi praveśa kare, bhayānaka danta stare,
cūrṇa haye thāke se lāgiyā
bhāvi se dekhiyā mane, nadī srota dhāvamāne,
gela bujhi samudre miśiyā
yata nara lokavīr, jvale gela hala sthir,
tomāra mukhera ye gahvare
yemana pataṅga jvale, agnite praveśa kāle,
dhvaṁsa hay nijera vegete
tumi'ta karicha grās, yata loka itihās,
jvalita tomāra ei mukhe
se tejete bhāsamān, jagatera nāhi trāṇ,
he viṣṇu sabāi mare duḥkhe
saṅge laye yata dik-pāl
bhīṣma droṇa ār karṇa, āmādera yata sainya,
piṣṭa tava dantete karāl
sabāi praveśa kare, bhayānaka danta stare,
cūrṇa haye thāke se lāgiyā
bhāvi se dekhiyā mane, nadī srota dhāvamāne,
gela bujhi samudre miśiyā
yata nara lokavīr, jvale gela hala sthir,
tomāra mukhera ye gahvare
yemana pataṅga jvale, agnite praveśa kāle,
dhvaṁsa hay nijera vegete
tumi'ta karicha grās, yata loka itihās,
jvalita tomāra ei mukhe
se tejete bhāsamān, jagatera nāhi trāṇ,
he viṣṇu sabāi mare duḥkhe
Texts 26-27
Text 28
Text 29
Text 30
kṛpā kari bala more, kevā tumi ugra-ghore
praṇami prasāda tumi prabhu
ki kāraṇa e adbhuta, dhariyācha viśvarūpa,
dekhi nāi bujhi nāi kabhu
kivā se pravṛtti taba, jijñāsi tomāre saba
icchā haya jānibār tare
yadi kṛpā taba hay, vivaraṇa se niścay,
kṛpā kari kaha prabhu more
praṇami prasāda tumi prabhu
ki kāraṇa e adbhuta, dhariyācha viśvarūpa,
dekhi nāi bujhi nāi kabhu
kivā se pravṛtti taba, jijñāsi tomāre saba
icchā haya jānibār tare
yadi kṛpā taba hay, vivaraṇa se niścay,
kṛpā kari kaha prabhu more
Text 30
śrī-bhagavān kahilen:
mahākāl āmi sei, pravṛddha icchāy hai,
yata lok grās karibāre
pravṛtta hayechi āmi, āmi sei antaryāmī,
loka-kṣay antare antare
mahākāl āmi sei, pravṛddha icchāy hai,
yata lok grās karibāre
pravṛtta hayechi āmi, āmi sei antaryāmī,
loka-kṣay antare antare
Text 31
ataev yāra hethā, yuddha lāgi samavetā,
tumi vinā sakale maribe
yata yoddhā āsiyāche, sammukhe dṅāḍāiyāche,
keha nāhi jīvita se rabe
ataev kara yuddha, yaśa-lābh habe śuddha,
śatru jini sukhe rājya kara
āmi sei prathamete, māriyā rekhechi ete
nimittamātra se tumi yuddha kara
tumi vinā sakale maribe
yata yoddhā āsiyāche, sammukhe dṅāḍāiyāche,
keha nāhi jīvita se rabe
ataev kara yuddha, yaśa-lābh habe śuddha,
śatru jini sukhe rājya kara
āmi sei prathamete, māriyā rekhechi ete
nimittamātra se tumi yuddha kara
Text 32
droṇ ār bhīṣma karṇa, jayadratha tathā anya,
yata yoddhā vīr āsiyāche
mariyāche jāna tāra, āmāra icchāra dvārā
kivā duḥkha karibāra āche
yata yoddhā vīr āsiyāche
mariyāche jāna tāra, āmāra icchāra dvārā
kivā duḥkha karibāra āche
Text 33
sañjay kahilen:
arjun śuniyā tāhā, kṛtāñjalipuṭe ihā,
kampita śarīr punaḥ punaḥ
namaskār kare bhūme, bhaya-bhīta sasambhrame,
ye kahila bali tāhā śuna
arjun śuniyā tāhā, kṛtāñjalipuṭe ihā,
kampita śarīr punaḥ punaḥ
namaskār kare bhūme, bhaya-bhīta sasambhrame,
ye kahila bali tāhā śuna
Text 34
arjun kahilen:
taba kīrti hṛṣikeśa, śuniyāche ye aśeṣa,
jagatera yevā yethā āche
ānandita haye tārā, anugata hay yārā,
pāgala haiyā dhāya pāche
rākṣasādi bhaye bhīta, yadi cāhe nija hita,
palāya se dig-digantare
yārā haya siddhajana, sadā praṇamita mana,
yukta hay se kārya tādere
taba kīrti hṛṣikeśa, śuniyāche ye aśeṣa,
jagatera yevā yethā āche
ānandita haye tārā, anugata hay yārā,
pāgala haiyā dhāya pāche
rākṣasādi bhaye bhīta, yadi cāhe nija hita,
palāya se dig-digantare
yārā haya siddhajana, sadā praṇamita mana,
yukta hay se kārya tādere
Text 35-36
kena nā he mahātmana, nāhi labe se śaraṇa,
tumi hao sarva garīyasī
brahmāra ādi kartā, tumi hao tār bhartā,
taba kīrti ati mahīyasī
he ananta deva īśa, tumi hao jagadīśa,
sadasad pare ye akṣara
tumi hao sei tattva, ke bujhibe se mahattva,
naha tumi bhoutika vā jaḍa
tumi hao sarva garīyasī
brahmāra ādi kartā, tumi hao tār bhartā,
taba kīrti ati mahīyasī
he ananta deva īśa, tumi hao jagadīśa,
sadasad pare ye akṣara
tumi hao sei tattva, ke bujhibe se mahattva,
naha tumi bhoutika vā jaḍa
Text 37
tumi ādi deva hao sakalera sādhya nao
purāṇa puruṣa sabā hate
jagatera yāhā kichu sambhava hayeche pichu
sthira ei jagata tomāte
tumi jāna sab prabhu sanātana tumi bibhu
tumi hao parama nidhāna
e viśva tomāra dvārā vyāpta hayeche sārā
ananta se tomāra bidhāna
purāṇa puruṣa sabā hate
jagatera yāhā kichu sambhava hayeche pichu
sthira ei jagata tomāte
tumi jāna sab prabhu sanātana tumi bibhu
tumi hao parama nidhāna
e viśva tomāra dvārā vyāpta hayeche sārā
ananta se tomāra bidhāna
Text 38
vāyu yama bahni candra sakalera tumi kendra
varuṇa ye tumi hao saba
tumi hao prajāpati prapitāmaha se ati
yāhā hay tomāra baibhava
sahasra se namaskār kari prabhu bār bār
tomāra caraṇe āmi dhari
punaḥ punaḥ namaskār bhūya bhūya bār bār
kṛpā dṛṣṭi kara he śrī-hari
varuṇa ye tumi hao saba
tumi hao prajāpati prapitāmaha se ati
yāhā hay tomāra baibhava
sahasra se namaskār kari prabhu bār bār
tomāra caraṇe āmi dhari
punaḥ punaḥ namaskār bhūya bhūya bār bār
kṛpā dṛṣṭi kara he śrī-hari
Text 39
sammukhe paścāte taba sarvato praṇāme raba
namaskāra taba pādapadme
antaryāmī urukrama tumi vinā saba bhrama
prakāśita tumi nija chande
namaskāra taba pādapadme
antaryāmī urukrama tumi vinā saba bhrama
prakāśita tumi nija chande
Text 40
māniyā tomāke sakhā pragalabha karechi vṛthā
he kṛṣṇa he yādav kata balechi
nā jāni ei mahimā āścarya se nāhi sīmā
sāmānyata tomāke bhebechi
parihās kari sakhā asatkāra yathā-tathā
se pramāda yā kichu balechi
vihāra śayyā āsane parokṣa bā sāmne
kṣama aparādh yā karechi
he kṛṣṇa he yādav kata balechi
nā jāni ei mahimā āścarya se nāhi sīmā
sāmānyata tomāke bhebechi
parihās kari sakhā asatkāra yathā-tathā
se pramāda yā kichu balechi
vihāra śayyā āsane parokṣa bā sāmne
kṣama aparādh yā karechi
Texts 41-42
yata loka carācar tumi pīta se sabār
tumi pujya guru se pradhāna
samāna adhik taba anya keha asambhaba
apratima tomāra prabhāba
tumi pujya guru se pradhāna
samāna adhik taba anya keha asambhaba
apratima tomāra prabhāba
Text 43
daṇḍavata namaskār kari āmi bār bār
he īśa, he pūjya jagate sabār
kṛpā taba bhikṣā cāi anyathā se gati nāi
pitā putre yathā vyavahāra
athavā sakhār sāthe priya ār ye priyāte
doṣ kṣamā hay se sarvadā
he deveśa jagannāth se samṛddha mor sāth
tuṣṭa hao tathā he bhūrīdā
he īśa, he pūjya jagate sabār
kṛpā taba bhikṣā cāi anyathā se gati nāi
pitā putre yathā vyavahāra
athavā sakhār sāthe priya ār ye priyāte
doṣ kṣamā hay se sarvadā
he deveśa jagannāth se samṛddha mor sāth
tuṣṭa hao tathā he bhūrīdā
Text 44
Text 45
caturbhuja ye svarūp dekhibāre ye icchuk
saṅkha cakra gadā padma-dhārī
ye viṣṇu svarūp hate viśvarūpa e viśvete
hao se sahasra vāhudhārī
saṅkha cakra gadā padma-dhārī
ye viṣṇu svarūp hate viśvarūpa e viśvete
hao se sahasra vāhudhārī
Text 46
śrī-bhagavān kahilen:
tomāra prasanna lāgi he arjun āmi yogī
ei jaḍa viśvarūpa dekha
āmāra yoga prabhāve tāhā sei sasambhave
asambhav nāhi yār lekha
sei tejomaya vapu nā dekhila keha kabhu
tomāra sei prathama darśan
veda yajña kimbā dān ati paṭu adhyayan
asamartha sesaba varṇan
kimbā ugra tapobal kriya-kāṇḍa ye sakal
sādhya nāi erūpa darśane
he kuru pravīr śuna nā dekhibe tumi bhinna
āmāra ye rūpa tribhuvane
tomāra prasanna lāgi he arjun āmi yogī
ei jaḍa viśvarūpa dekha
āmāra yoga prabhāve tāhā sei sasambhave
asambhav nāhi yār lekha
sei tejomaya vapu nā dekhila keha kabhu
tomāra sei prathama darśan
veda yajña kimbā dān ati paṭu adhyayan
asamartha sesaba varṇan
kimbā ugra tapobal kriya-kāṇḍa ye sakal
sādhya nāi erūpa darśane
he kuru pravīr śuna nā dekhibe tumi bhinna
āmāra ye rūpa tribhuvane
Text 47
Text 48
diba nā tomāke vyathā bibhrama hayeche yathā
dekhi mor ei ghora rūp
chāḍa bhaya prīta hao punaḥ śānti prāpta hao
dekha mor ye nitya svarūp
dekhi mor ei ghora rūp
chāḍa bhaya prīta hao punaḥ śānti prāpta hao
dekha mor ye nitya svarūp
Text 49
sañjay kahilen:
se kathā baliyā hari arjunke lakṣya kari
vāsudev bhagavān punaḥ
nija caturbhuja rūp dekhāicha aparūp
pūrṇa brahma aprākṛta guṇa
tārpar nityarūp śrī-kṛṣṇera yei rūp
dvibhuja mūrati āvirbhāva
punarvāra hala souma svarūper ye māhātmya
āśvāsane phirila svabhāva
se kathā baliyā hari arjunke lakṣya kari
vāsudev bhagavān punaḥ
nija caturbhuja rūp dekhāicha aparūp
pūrṇa brahma aprākṛta guṇa
tārpar nityarūp śrī-kṛṣṇera yei rūp
dvibhuja mūrati āvirbhāva
punarvāra hala souma svarūper ye māhātmya
āśvāsane phirila svabhāva
Text 50
arjun kahilen:
dekhiyā tomār ei manuṣya svarūp
he janārdan peyechi phiri mor rūp
saṁvṛtta hayechi āmi sacetā prakṛti
idanīṁ se citta sthira svābhābika gati
dekhiyā tomār ei manuṣya svarūp
he janārdan peyechi phiri mor rūp
saṁvṛtta hayechi āmi sacetā prakṛti
idanīṁ se citta sthira svābhābika gati
Text 51
śrī-bhagavān kahilen:
āmāra dvibhuja rūp durlabha darśan
tumi yā hericha āj haye ekman
brahmā śiv ādi dev se ākāṅkṣā kare
śuddha bhakta hay yārā bujhibāre pāre
āmāra dvibhuja rūp durlabha darśan
tumi yā hericha āj haye ekman
brahmā śiv ādi dev se ākāṅkṣā kare
śuddha bhakta hay yārā bujhibāre pāre
Text 52
ved niṣṭhā jap tap kimbā dān puṇya
pūjā-pāṭh yata kichu dharma-patha anya
konaṭāi nahe yogya e rūpa dekhite
yadyapi se avatīrṇa āmi pṛthivīte
pūjā-pāṭh yata kichu dharma-patha anya
konaṭāi nahe yogya e rūpa dekhite
yadyapi se avatīrṇa āmi pṛthivīte
Text 53
ananya-bhakti ye hay ekmātra kām
he arjun dekhibāre yogya mor dhām
sei se bujhite pāre tattve dekhibāre
nitya līlāte mor se praveś kare
he arjun dekhibāre yogya mor dhām
sei se bujhite pāre tattve dekhibāre
nitya līlāte mor se praveś kare
Text 54
āmāra santoṣa lāgi kara saba karma
nitya yukta mor bhakta se parama dharma
tār kona śatru nāi sarva-bhūta mājhe
sei mor śuddha bhakta thāke mor kāche
nitya yukta mor bhakta se parama dharma
tār kona śatru nāi sarva-bhūta mājhe
sei mor śuddha bhakta thāke mor kāche
Text 55
bhaktivedānta kahe śrī-gītāra gān
śune yadi śuddha bhakta kṛṣṇagata-prāṇ
śune yadi śuddha bhakta kṛṣṇagata-prāṇ
Thus Bhaktivedānta sings the song of Śrī Gītā, with the hope that hearing this, Kṛṣṇa conscious pure devotees will be pleased.